Cultural Cholesterol

http://bianet.org/bianet/dunya/141897-abd-seciminin-gorunmez-adaylari

Dünya gündeminin bugünkü en önemli maddelerinden biri Amerika’daki seçim. Dört yılda bir gerçekleşen ve dünyanın gidişatını belirleyeceğine inanılan ABD başkanlık seçim süreci bu akşam sonlanıyor. Yıllardır olduğu gibi başkanlık mücadelesi Demokrat ve Cumhuriyetçi partilerin adayları arasında geçti. Oysa pek çok kişiye göre Obama ve Romney arasında çok da büyük bir fark yok. Peki Amerikan siyasetinin iki kutup arasına sıkışmış bu halinden ve kötünün iyisini seçme zorunluluğundan rahatsız olan seçmene hiç mi seçenek sunulmuyor?

ABD’de bugün sonuçlanacak başkanlık seçimi Romney ve Obama kutupları arasında gidip gelen bir mücadele gibi gözükse de ana akım medyanın seçim sistemi sebebiyle pek ilgi göstermediği onlarca aday var. Kazanması imkansız görünen ve aralarından dördünün nispeten ön plana çıktığı bu adaylar iki parti arasına sıkışmış Amerikan siyasetinde ifade edilmesine fırsat bırakılmayan pek çok noktaya değiniyor.

Başkanlık seçiminde kaç aday olduğunu sorduğunuzda doğru cevap alma olasılığınız fazlasıyla düşük. Bu sadece Türkiye’de değil, şaşırtıcı bir şekilde Amerika’da da böyle. Seçim yarışı Obama ve Romney arasında geçiyor gibi görünse de başkanlığa bir parti bünyesinden aday 17, bağımsız olarak aday 74 kişi daha var. Fakat bu başkan adayları yeterince seçmen imzası toplayamadıkları, oy pusulası ücretlerini ödeyemedikleri ya da başka prosedürleri tamamlayamadıkları için her eyalette oy pusulasına dahil olamıyorlar.

Obama ve Romney ikilisine nispeten geçerli alternatif arayanlar için başkanlığı kazanmak için yeterli seçici oyu kazanacak kadar eyalet oy pusulalarında yer edinebilmiş dört aday daha var:  Jill Stein (Yeşil Parti), Rocky Anderson (Adalet Partisi), Virgil Goode (Anayasa Partisi) ve Gary Johnson (Liberter Parti).

*

Asıl mesleği tıp doktorluğu olan Yeşil Parti adayı Jill Stein, 2000’li yılların başından beri yerel siyasette yer alıyor. Stein, 2002 yılında Massachusetts valiliğine adaydı. Seçime Yeşil Parti ile adaylığını koyan Stein için önemli noktalardan bazıları çevre politikaları, yenilenebilir enerji ve ‘yeşil’ endüstrinin işsizliğe getireceği çözüm. Stein ayrıca Milli Savunma Yetki Yasası‘nın (NDAA) insan haklarına aykırı olduğunu, yürürlüğe girmesinin en başından beri hata olduğunu savunuyor. Başkan Barack Obama’nın imzaladığı Milli Savunma Yetki Yasası, ABD’yi polis devletine çeviren diktatoryal bir yasa olarak görülüyor. Terörle mücadele kapsamında yürürlüğe giren yasaya göre devlet, tehdit olarak gördüğü vatandaşları süresiz alıkoyma ve yargısız infaz hakkına sahip olabiliyor.

Stein, özel sağlık sigortalarına ayrılan bütçenin kısılmasını, ancak devletin sağladığı sosyal güvenlik ve sağlık hizmetlerinin bütçesine dokunulmaması gerektiğini savunuyor. Ülkenin ücretsiz eğitim sağlayacak kaynaklara sahip olmadığını iddia eden adaylara Stein’in cevabı ise Pentagon’un bütçesini yüzde 50 oranında kısmak. Özellikle ABD’nin kuzeydoğusunda Obama hükümetinden beklediğini bulamamış progresif (ilerici) seçmenler için Stein en büyük alternatif. Kendisinin ünlü destekçileri arasında Noam Chomsky de var.

26.05.2011 günü, tam mladiç’in sırbistan’da yakalandığı haberinin üzerine sözlükte başlayan “bu adam nasıl yargılanacak!!!” furyasına cevap olarak yazdığım entry. dava başlamışken dönüp yine bi baktım. international criminal tribunal for the former yugoslavia anıları gözümde canlanıverdi. ben de karadzic ile göz göze geldiğimiz anları unutmak için şöyle bi silkinip, izninizle paylaşıyorum:

adamin nasil yargilanacagini soran, susturulacagini iddia eden, konusmayacagini soyleyen, idam olmamasi gerektigini oneren, bu suclarin etkiledigi insanlarin davanin bir parcasi olmasi gerektigini soyleyen suserler icin birkac bilgi vereyim:

idam olma imkani zaten yok, muebbet ya da insan omrunun yetmeyecegi kadar yil hapisten baska bir sey olamaz cunku yargilanacagi mahkeme (bkz: icty) (uzunu: international criminal tribunal for the former yugoslavia) tamamen birlesmis milletler’e bagli calisiyor ve idam birlesmis milletler’in yasalarinda ve yonetmeliklerinde kesinlikle bulunmuyor.

lahey’de birlesmis milletler’e bagli calisan ve dunyanin belli bolgelerine odaklanan mahkemelerde ve tabii ki international criminal court‘da ne yazik ki islemler cok uzun suruyor cunku gerek burokratik, gerek tanik dinleme, gerek suclarin genisligi sebebiyle gercekten cok uzunca islenmesi gereken bir surec bu. bu konuda prosecution heyeti iki strateji arasinda kaliyor, ya yargilanan ismin butun suclarini kapsayan bir mahkeme surecini takip etmek, ya da belli basli cok buyuk birkac suctan adami mahkum edip bir an once hapse tikmak. kuruldugu donemden beri icty icin bu buyuk bir celiski oldu. ancak mladic’in yargilanacagi bu mahkeme 2014 itibariyle kapanacak o nedenle artik davalarin bitmesi gereken bir tarih oldugu icin cok daha hizli ve cok daha etkili bir sistem izleniyor ve kesin olan bir sey var ki en gec 2014’te bu adam olene kadar kalacagi hucresine gidecek. 2014 de ne ki demeyin, daha bile uzun surebilecek bi sey normalde.

benim gozlemlerime gore icty milosevic’ten aldigi ders ile (milosevic yargilanma sureci bitmeden dogal sebeplerle hucresinde olmustu) beraber artik cok daha iyi bir sekilde ele aliyor davalari o nedenle adam olup kalmadan sonuclanacagina eminim. tabii saklayacaklarini ya da aciklamak istemediklerini aciklamayacaktir, ancak dava surecinde her sey ortaya cikiyor zaten. ben icty‘da gozlemci olarak bulundugum surecte donemin birlesmis milletler temsilcileri, gazeteciler, kurbanlar, ingiliz ajanlari karadzic’e karsi taniklik yaptilar. tipki karadzic gibi her seyi reddederek masal anlatacagi bariz mladic’in de, ancak bu tavirlari kesinlikle aklanmalariyla sonuclanmayacak tabii ki.

icty ilk kurulan mahkemelerden biri oldugu icin ne yazik ki ozellikle icc‘ye gore daha ilkel diyebiliriz. ilkel derken, kurbanlarin ve onlarin ailelerini seslerini duyurma konusunda icc kadar gelismis ve planlanmis programlanmis prosedurleri yok. bu olaylari gercekten yasamis insanlarin tanikligi her zaman destekleniyor tabii ki, ve taniklik yapma karari sonrasinda cok hummali bir kimlik koruma cabasi da gosteriyorlar ancak mesela icc’de oldugu gibi kurbanlarin haklarini, dertlerini, yorumlarini temsil eden bir avukat bulunmuyor mahkeme salonunda. butun davalar her zaman halka acik, pasaportunuz ya da kimliginizle birlikte alacaginiz visitor biletiyle beraber girip dinleyebilirsiniz. bazi gizli belgelerin sunumunda ya da yargilanan kisinin istegine gore bazen goruntu ya da ses kapanabiliyor ama cok sik olan bir durum degil. benim takip ettigim karadzic davasinda davayi izlemek icin gelen bosnalilar, karadzic’i taniyip ona el sallayan sirplar, ogrenciler, etraftaki konsolosluklarda calisan yeniyetme diplomatlar hep gelip izlediler. ancak kabul edilmeli ki bu soykirimdan ve suclardan direkt olarak etkilenen insanlar icin gelip karadzic’i, mladic’i gormek cok buyuk bir travma cunku adamlarla ayni hizada, incecik bir cam uzakliginda oturuyorsunuz ve mahkemenin gidisatindan sikildikca gozunuzun icine bakiyorlar. kurbanlarin cok istedikleri bir sey degil bu durum. onemli olan mahkemenin transparan olmasi, ve kesinlikle oyle. her session’in transcript’leri, alinan kararlar, motion’lar duzenli olarak her gun mahkemenin sitesinde guncelleniyor. cok isteyen acip takip edebilir.

ote yandan adam susturulur diyenler icin soyle soyleyeyim, mahkeme gercekten dobra bir mahkeme ve gercekleri saklamak gibi bir derdi yok. su ana kadar beraat ile sonuclanan bir dava da yok. karadzic ve milosevic’in yolunu takip ederek mladic’in de self-representation hakkini kullanacagini ve avukat kullanmayacagini dusunuyorum. hukuk danismanlari esliginde kendi kendini savunmaya cabalayacagindan eminim. susturulmak fiili bence yanlis, cunku icty tamamen demokratik bir mahkeme ve adama zaten otur anlat ne yaptin demiyorlar, prosecution’in hazirladigi dosyadaki suclarin ve kanitlarin yanlis/yalan oldugunu gostermek icin, iddia edilenlerin tersini gostermesi icin bir caba sarf etmesi gerekecek. susup oturursa zaten binlerce belgenin ve onlarca tanigin anlattiklari sonucunda her boktan suclu bulunup iceri tikilir. icty’daki dava suc itiraf etme ve hikaye anlatma yeri degil. zaten bu boyutta savas suclari islemis birinin de kesinlikle prosecution tarafindan hazirlanan argumanlari curutmesi ve jurileri ikna etmesi olanaksiz. o nedenle icty’a sevkedildikten sonra olacak sey standart ve uzun bir yargilanma surecinin ardindan hapse tikilmak olacaktir. ha eger 2014’ten once kendi kendine oluverirse orasini bilemeyecegim.

yani beklentiniz adam gelecek her seyi nasil yaptigini anlatip, evet ben bosnak kasabiyim srebrenica’da onu bunu kestim su emri verdim diyecek ise hayal dunyasinda yasiyorsunuz. ne yazik ki uluslararasi hukuk uzay-zaman sureklisini bukup, paralel evren yaratip, insanoglunun dogasini bozup boyle bir sey olmasini saglayamaz. tamam adam bir orospu cocugu olabilir ama her seyi sular seller gibi anlatmasini beklemek saflik olur. ancak merak etmeyin, butun suclari listelenecek ve kendini savunmasi istenecektir ve bu herif de kendini savunamayacaktir. belki bu mahkeme her seyin ortaya cikmasini saglayan bir sey olmayacaktir, ama bu mahkemenin gorevini ve yetkilerini asacak bir hedef zaten o. tek istedigimiz bu adamin soykirim yapmis bir savas suclusu oldugunun hukuki olarak kanitlanmasi ve hapse atilmasidir, bu mahkeme zaten uluslararasi kamuoyunda bu adamin ne bok oldugunun resmi bir onayini ve srebrenica’da olan pek cok seyin bir nebze acikliga kavusmasini saglayacaktir. ornegin onumuzdeki donemlerde karadzic davasi heyetinden bir grup sarajevo’da arastirma ve gozlem yapmak icin orada bulunacaklar, merak etmeyin bos oturulmuyor yine de. ancak mahkemenin yapamadigini yapmak icin tarihciler, o donemde orada bulunan pek cok gazeteci, taniklar var. 

isin tek yamuk kismi, yargilama sureci bitene kadar kaldiklari yer lahey’in kiyisinda aslen cok rahat ve komforlu bir detention unit. karadzic ile hasret giderip pisti oynarlar butun gun.

adamin cikarilacagi mahkeme hakkinda calisma yaptigim icin bazi soru isaretlerini kaldirmak amaciyla soylemek istediklerim bu kadar.

tabii bir pazarligin sonucu olarak stratejik ve politik bir oyunun bir hamlesi amaciyla yakalanan bir adami yargilamakla birlesmis milletler bir adalet getirmis olmayacaktir. birlesmis milletler’in ve avrupa birligi’nin kafalarini birbirine vura vura beyinlerini dagitmak lazim zira hicbir ise yaramiyorlar. bu kadar sey yazarak “icty cok iyi bir mahkeme her sey cok guzel olacak” demek istemiyorum sadece birkac detay paylasayim dedim. bence mahkemenin de bir sucu yok, adamlar islerini ellerinden geldigince duzgun bir sekilde yapiyorlar ancak zaten birlesmis milletler ve dutchbat (srebrenica’da soykirim esnasinda konuslanmis hollandali peacekeepking kuvvetleri) de bu savas suclarina engel ve kostek olamamis, hatta zaman zaman destek olmus birimler. yani yoksa gerek kurbanlarin kalbinde gerek literaturde bu adamin hapse atilmasi, hele de 20 yil sonra boyle pis hesaplar sonucu tesliminin ardindan, asla adalet olmayacaktir.